AĞCAŞAR

Ağcaşar  kelime anlamı beyaz şehirdir. Bu isim Ağcaşar’ın geçmişindeki coğrafik yapısından dolayı verilen bir isimdir.  Ağcaşar geçmişte tamamen ormanlık ve her tarafı  yemyeşil olan bir yapıya sahipmiş. Bu yapı içerisinde sadece bu günkü köroğlu dedigimiz dağın zirve kısmındaki kayalık kısmı çıplak ve beyaz olup, sanki yeşil alanın üstüne örtülmüş bir şal görünümü gibi durmaktadır. Bu nedenle oraya ağcaşal ve dağın  eteğine kurulan yerleşim birimine de (şimdiki kalenin yeri) yine kayalık bir alan olmasından dolayı Ağçaşar denmiştir.

Ağcaşar Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin kesiştiği noktada,  Torosların kuzey eteklerinde yer alan Binboğa dağlarının  güneydoğusunda ve Afşin ovasına yakın kesimde yer alan, ilçe merkezi olan Afşin’e 19 km uzaklıkta olup, Afşin-Göksun asfaltına  5 km uzaklıkta 1700-1800 rakımlı yükseklikte yer alan bir yerleşim birimidir.
 
İklimi yazları serin ve kurak, kışları yağışlı ve soğuktur. Bitki örtüsü  yoğun olmamakla birlikte meşe ve ardıç ağacı ile değişik türdeki orman bitkilerine sahiptir. Ağcaşar hem iklim yapısı olarak hem de bitki örtüsü yapısı olarak Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgelerinin karışımı bir yapıya sahiptir.

Su kaynakları olarak,  küçük çaplı doğal su kaynaklarına sahiptir. Bu kaynaklar doğal yapıları gereği  temiz olup  herhangi bir  işleme tabi tutmaya ihtiyaç duyulmadan, hem içme suyu hem de tarım sulama suyu olarak doğrudan kullanılmaktadırlar. Ağcaşar köyü 3. derece deprem kuşağı bölgesinde yer almaktadır.

Ağcaşar coğrafi yapısı bakımında tarihin ilk yılarından itibaren yerleşime müsait bir yapıdadır. Zira bölge 3. jeolojik dönemde oluşmaya başlamıştır. Bu dönemde Anadolu tropikal bir iklime sahiptir. Afşin ovasında büyük tropikal ormanlar mevcuttur. Daha sonraki doğal oluşumlar sonucu bu ormanlar bölgede bugün mevcut olan linyit rezevlerini oluşturmuştur. Dünyanın ilk oluşumunda, bu günkü ovaların sular altında olduğundan ve  yaşam için yüksek ve dağlık alanların daha müsait olması nedeniyle insanların yaşamlarını bu alanlarda sürdürdükleri yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen tarihi bulgularda görülmektedir.  Bu etkenlerden dolayı Ağcaşar’ın  tarihin ilk çağlarından itibaren yerleşim yeri olarak kullanıldığı sanılmaktadır. Ağcaşar ve çevresi bölge olarak ilk önce Hitit devletinin  egemenliğine girmiş ve sırayla  M.Ö. 750’de  Asurlular’ın, M.Ö. 546 tarihinde Persler’in,  M.Ö. 333 tarihinde Makedonyalıların daha sonra da Bizanslıların egemenliğine girmiştir. Bu bölgenin Roma-Bizanslılar döneminde en parlak devrini 582-602 döneminde yaşamıştır. Bu dönem en parlak dönem olmasının, Bizans imparatoru Maurice’nin Afşin’de doğması ve yine Aziz Krissostomos’un burada yaşamış olmasından kaynaklandığı sanılmaktadır. Daha sonra Afşin’de yaşanan bir deprem Afşin’in uzun bir süre toparlanamamasına neden olmuştur. 780 tarihinde Afşin ve çevresinin Yakubi meshebine bağlı bir piskoposluğun merkezi olduğu ve halkın büyük bir kısmının ise Süryani olduğunu  görülmektedir. Esabukeyf’in olduğu yerde bugün cami olarak kullanılan kısmın bu dönemde kilise olarak yapıldığı ve 13. yüzyılın başlarında  Selçuklu sultanı Alattin Keykübat döneminde Maraş valisi Nüsret Üddin Hasan tarafında camiye çevrildiği bilinmektedir.

Bizanslılar döneminde Afşin ve çevresinin canlı bir ticaret merkezi olduğu ve daha büyük bir merkez olan Kayseri bağlantısının Ağcaşar yakınlarında, bugünkü Afşin-Göksün asfaltına  yakın bir yerden geçtiği, bu yolun güvenliğini ve denetimini sağlamak için alınan askeri önlemler içerisinde Ağcaşar ve çevresi önemli bir rol üstlenmiştir. Ağcaşar’ın kuzeybatısında yer alan kuş kayası mevkiinde yapılmış olan gözetleme yerleri, Ağcaşar’da kale denilen yerde bulunan ve askeri amaçla kullanılan kale de bu bölgenin askeri bakımdan stratejik bir konuma sahip olduğunu göstermektedir. Bu görüşü Ağcaşar ve çevresindeki tarihi kalıntılara baktığımızda da görebiliriz.  Mevkii olarak Kömürcü Pınar mevkiindeki şu anda 18 basamakla inilen ve kalan kısmi çöken ve insanlar tarafında yapılmış olan taş oyma mağara, yine aynı mevkiide bulunan ve bugün oda denilen yer, büyük olasılıkla gözetleme kulesi  olarak kullanılan taş oyma yapı, Akpınar’ın hemen doğu yönünde yer alan ören yeri, köyün içinde kale denen mevkiide bulunan su yolu ve kale sur duvarları,  Pagalar’da, Kepez mezrasında Veren denilen yerde ve Erikligöz mevkiinde yerleşim yeri kalıntıları  tüm tahribata rağmen hala  mevcuttur. Bu tarihi kalıntılar ve coğrafi yapı birlikte düşünüldüğünde bölgenin her çağda yerleşim yeri olduğu görülmektedir. Ağcaşar’daki yapılar üzerinde arkeolojik bir çalışma yapılmadığı için hangi dönemde ve kimler tarafından yapılmış olduğu tam olarak bilinmemektedir. Ancak bu tarihi bulguların büyük bir kısmının Bizanslılar dönemine ait olduğu kuvvetle ihtimaldir.

Anadolu’nun bir çok yerinde olduğu gibi bu bölgede de inanç ve düşüncelerinden dolayı baskı ve zülüm gören insanların mağaralara sığınılarak kendilerini korumaya çalıştıkları görülmektedir. Aynı sebeplerden dolayı Ağcaşar’daki mağara ve sığınaklarında bu amaçla kullanılmış olma olasılığı  büyüktür.  Bölge daha  sonra  Arap ve Türk akınlarına uğramıştır. Bu akınlarda da büyük tahribata uğramıştır.  1071 tarihinden sonra Alparslan’ın kumandanlarından Afşin Bey yönetimindeki bir ordu tarafından Afşin ovasında Bizanslarla yapılan bir savaşta bölge Selçuklu egemenliğine geçiyor. Selçuklu egemenliğinin zayıfladığı dönemde bölgedeki siyasi istikrar bozulmuş ve bölge 1395’te Dulkadiroğulları Beyliği´nin egemenliğine geçmiştir. 1522 yılında Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı İmparatorluğu´nun egemenliğine geçmiştir.  Osmanlı İmparatorluluğu´nun egemenliğine geçtikten sonra bölgede daha istikrarlı bir dönem başlamıştır. Bölgede yaşayan insanlar tarıma daha elverişli ve ulaşımı kolay yerlere yerleşince Ağcaşar  eski önemini kaybetmiş ve sürekli ikamet edilen bir yer olma özeliğini yitirmiştir. Ağcaşar Afşin’de oturan ve maddi durumu iyi olan kişiler tarafında büyük bolümü mera ve az bir kısmı da tarım arazisi olarak kullanılmaya başlanmıştır.

1894  yılında Ağcaşar’da bulunan bu arazi Sivas ve Tunceli’den gelen 5 aile tarafından  Afşinli ve Ermeni asıllı olan birinden 40 paraya satın alınıyor ve her hisse 5 para olacak şekilde hisseye ayrılıyor. Ailelere göre bu bölüşüm şu şekilde olmuştur.

                      5 pay Hüseyin (Dede) Beyazıt ve Balabanlar
                      5 pay Rıza (Dede) Arslan
                      5 pay Kazım (Dede) Kutlu
                      5 pay Memedali( Dede)Büyükgül ve Bektaş’lar
                      5 pay Zeynel ( Dede )Akgöz
                      5 pay  Kulo Ali  Sandal
                      5 pay  Hüseyin  ve İsmail özdemirlere
                      5 pay  Ahmet Güler veMehmet  Kınalılar

Bu paylaşım o dönemde kişilerin kendi maddi güçleri oranında ödedikleri para karşılığında yapılmış  sadece Afşin’de oturan Dorunoğlu isimli bir Ermeni’ye ait olan arazidir. Daha sonra tekrar arazi sahiplerinden arazisini satanlar olmuş ve maddi durumu iyi olanlar satılan bu arazileri satın almışlardır. Örneğin  Hüseyin dede Karceli ve Çayıri Osmin’deki  arazisini Nişanatlı  bir kişiden satın almıştır. Ağcaşar’a gelen bu aileler Ağcaşar’ın bugünkü temelini atan kişilerdir. Bu kişilerin içinde dört aile Sivas’ta diğer bir aile de Tunceli’nin Pertek ilçesi  Dere nahiyesine bağlı Karaveliler mezrasından gelmişlerdir. Sivas’tan gelen ailelerden üç aile Şadili bir aile ise Pilvenk aşiretindendir. Tunceli’den gelen aile ise yine Pilvenk aşiretinin Helifan boyundandır. Bu dört ailenin ortak yanları dini inançlarıdır. Dört aile de alevi  inancındandır. Kendi iddiaları Türkmen alevi geleneğinden geldikleri ve Halaç ı Mansur  Nesimi ekolünden oldukları ve enel hak felsefesi doğrultusunda yaşadıkları ve misyonlarının bu kültür ve düşünceyi yaşatmak olduğunudur. Daha sonraki tarihlerde  yine Tunceli, Erzincan ve Malatya’dan gelen aileler olmuştur. Ancak bunlar daha sonra kurulan Kepez  İğdemlik ve Gözpınar mezralarına yerleşmişlerdir. Ağcaşar köyü ailelerin ilk geldikleri tarihte yani 1894’te Elbistan ilçesinin Afşin nahiyesine bağlı Nişanat (Başüstü) köyü sınırları içindedir. Ağcaşar ve üç mezranın tamamı ya şahıslardan ya da hazineden satın alınarak mülkiyet sahibi olunmuş insanların  kurduğu ve 1913´te ikinci meşrutiyetin ilanından sonra  çıkarılan İdarey- i Umumiy- i Vilayet kanunu  ile kurulmuş idari yapı olarak köy statüsüne kavuşmuştur. Bu statü değişikliği Ağçaşar’ı Elbistan Afşin idari yönetiminden ayırıp Göksün ilçesi Çardak nahiyesine bağlar. Köyün ilk muhtarı Hüseyin Dededir. Ağcaşar büyümeye, çoğalmaya başlar. Dışarıdan aldığı göç ve yüksek doğurganlık oranıyla kısa bir sure sonra üç mezra bir de merkez olmak üzere Ağcaşar belki de tarihinin en yoğun nüfusunu barındırmaktadır. 02.08.1944 Tarih ve 4642 Sayılı Kanun ile Afşin ilçe olunca Ağcaşar köyü tekrar Afşin’e bağlanır. 1950’den  sonra Gözpınar mezrası Ağcaşar’dan ayrılarak yeni bir köy olarak Afşin’e bağlanır.

Ağcaşar’da ekonomik yapı içerisinde hayvancılık tarıma elverişli arazinin az olması nedeniyle ilk çağlardan itibaren ağırlıklıdır. Ağcaşar’da tarımsal ve hayvansal ürünlerin üretimi pazarlamaya yönelik değil, genelde ihtiyaçlara yönelik olarak yapılmaktadır. Bu durum Ağcaşar insanında gelenek haline gelmiştir. Bu nedenle Ağcaşar insanında ticaret kültür gelişmemiş ve dışarıya açılmasına engel olmuştur. Gerek zamanla oluşan ekonomik sıkıntıları aşmak ve gerekse dışa açılamamazlığı yenmek amacıyla Ağcaşar dışına gidenler gittikleri yerde emek ağırlıklı işler yapmışlardır. İlk gittikleri bölge Çukurova´dır. Burda ya tarım işçisi ya da fabrikalarda vasıfsız  olarak çalışmışlardır. Gittikleri yerde kendi kültür ve inançlarına ters düşen bir işin içinde olmamışlar ve Ağcaşarlı olmanın özelliklerini gittikleri yerlerde gururla taşımışlardır. Ağcaşarlı, bu göçlerin tüm göçlerinde, atalarının göç kültürünün  izlerini  görürüz. Tüm göçlerinin ortak özelliği göçerlerin yardımlaşma ve birlik olma özelliğine sahip olmalarıdır. Bu bir göçer kültürü olup bunu bu güne kadar hiç unutmamışlardır. Horasana göçmüşler, Dersim’e göçmüşler, Maraş’a göçmüşler, yaylaya göçmüşler, köye göçmüşler, Ankara’ya, İstanbul’a Avrupa’ya göçmüşler. Ancak her yerde kendilerini yaşamışlar. Yani göçerliği bir özgürlük sembolü olarak görmüşler ve hep özgür  olmuşlardır.  

950´den sonra Türkiye´de olduğu gibi Ağcaşar’da da hem sosyal hem de siyasal alanda değişiklikler başlar. Bu da köyden şehire göçü tetikler. Bu göçle birlikte feodal yapı yavaş yavaş etkisini kaybetme sürecine girer. Tabi ki bu süreç kaçınılmaz bir sosyal olgudur. 1960’lı yıllardan sonra göç ağırlıklı olarak yurt dışına yönelmiş ve hala da devam etmektedir

2000 tarihinde yapılan genel nüfus sayımında Ağcaşar’da 83 hane ve 133 kişi vardır. Buna Ağcaşar’ın mezraları da dahildir.